موم
موم را سه جفت از چهار جفت غده های زیر شکمی زنبورهای کارگر در سنین خاص؛ یعنی در سیزدهمین تا هجدهمین روز پس از تولد ترشح می کنند.زنبور عسل از این ماده استفاده های گوناگونی می کند که عبارتند از :
ساخت حجره هایی برای پرورش لارو ها ، ذخیره ی موادی چون عسل، عسلک و گرده ، همچنین بستن در حجره ها و درزهای کندو که بيش از 7 میلی متر قطردارند.. تنها ماده ی غذایی موجود در موم ویتامین
A است که به وفور در آن یافت می شود . سایر ترکیبات اصلی آن برای دستگاه گوارش انسان غیر قابل هضم است .
موارد استفاده ی موم :
از موم درصنايع نساجي ،شمع سازي ،لوازم آرايشي ،داروسازي ، دندانپزشكي ، قالب سازي و...استفاده می شود.

بره موم
بره موم ، صمغ درختان است که در اندام های مخصوصی از گیاهان ترشح می شود و زنبور آن را جمع آوری و با انتقال به كندو آن را فرآوري مي كند
ترکیبات شیمیایی بره موم به طور متوسط عبارتند از : 30 درصد موم، 55 درصد رزين ، 10 درصد روغن های اتري ، 5 درصد گرده ی گل و  مقادیر بسیار کم ازترکیبات ديگر . بره موم در صنعت کاربرد های مختلفی دارد و به طور کلی می توان گفت که از آن ، انواع محصولات دارویی و آرایشی تهیه می گردد . بره موم در تهیه ی بسیاری از دارو ها و مواد آرایشی ساده تا مصارف دندان پزشکی و ضد سرطانی مختلف نیز به کارمی رود؛اما خواص ضد باکتریایی ، ضد قارچی و ضد ویروسی آن معروف تر است.به طور متوسط سالانه می تـوان از یک کلـونی زنبور عسـل حدود 150 تا 250 گـرم بـره مـوم برداشت نمود .

1:کندوی زنبور عسل و قسمتهای تشکیل دهنده آن

كندو : به محل زندگي ، زاد و ولد و ذخيره كردن عسل و گرده مي گويند. زنبوردرداخل كندو به پرورش نوزادان، ذخيره كردن عسل و گرده مي پردازد .

قاب :
 از چارچوبي ساده به اضلاع 5/22 در48 سانتي مترساخته می شود.که از وسط آن دو رشته سیم فلزی عبور می دهند تا ورق های موم را به آنها بچسبانند

ورق موم :
 ورق موم را هم درون قاب می گذارند تا زنبورهای کارگر، حجره ها را روی آن بسازند . بعد از ساخته شدن دیواره ها روی پایه های ورق موم ، به کل آن ، شان می گویند .

طبق :
طبق مانند کندو است ؛امّا دو طرف بالا و پایین آن باز می باشد و معمولاً از آن برای  ذخیره ی عسل استفاده می شود . طبق و کندو هر کدام 10 قاب  دارند .
شبکه ی ملکه :
صفحه ای مشبک است با سوراخ هایی که
 فقط زنبورهای کارگر می توانند از آن عبور کنند ومعمولاً
 برای محدود کردن ملکه در قسمتی از کندو به کار می رود .

2:زنبوران
در کند وی زنبور عسل سه نوع زنبور دیده می شود: 1- زنبوران کارگر2- زنبور ملکه3- زنبوران نر

زنبورهای کارگر و ملکه هر دو گروه ماده هستند
 تنها عاملی باعث ایجاد تفاوت در آنها می شود نوع
 تغذیه آنها می باشد لارو زنبورهای کارگر فقط تا
روز سوم از ژله رویا ل استفاده می کنند بعد از روز سوم این لاروها بیشتر بوسیله شهد و گرده گل ها تغذیه می شوند در حالیکه زنبور ملکه تا آخر عمر خود فقط از ژله رویا ل تغذیه می شود.زنبوران کارگر به دلیل استفاده کمتر ازژله رویا ل اندام های  جنسی شان رشد نکرده و
 توانایی تخم ریزی را از دست می دهند.

اما زنبورهای کارگر از کجا می فهمند که کدام یک از تخم ها باید به ملکه و کدام تخم ها باید به زنبور کارگر تبدیل شوند تفاوت تخم های مولد ملکه و زنبور کارگر در محل تخم ریزی تخم ها میباشد با افزایش جمعیت زنبورهای کندو و محدود شدن فضای داخل کندو و یا به وجود آمدن شرایط مطلوب و همچنین عدم تناسب جمعیت جوان و پیر و یا پیر شدن ملکه تعدادی سلول ملکه یا شاخون
 ساخته می شود که تخم های درون آنها بعد از
 تغذیه با ژله رویا ل به لارو ملکه جدید تیدیل
 می شوند

وظایف زنبورهای عسل در کندو:
1- زنبورهای کارگر:
فعالیت زنبور کارگر بعد از خروج از شفیره شامل دو بخش است:
1 - فعالیت های داخل کندو           2- فعالیت های خارج کندو
فعالیت های داخل کندو حدوداً تا بیست روزگی ادامه می یابد و فعالیت های خارج کندو بعد از بیست روزگی آغاز می شود.

 

فعالیت های خارج ازکندوی زنبور، عمدتاً از سه هفتگی شروع می شود . این فعالیت ها عمدتاً جمع آوری شهد ، گرده ، آب ، بره موم و ... را در بر می گیرد .فعالیت زنبور کارگر ابتدا با پرواز های جهت یابی و شناسایی آغاز می شود . مدت این پرواز حدود 5 دقیقه و زمان آن معمولاً بعد از ظهر است ؛ سپس به جستجوی آب ، گرده و شهد می پردازد . زنبور برای جمع آوری شهد ، خرطوم خود را داخل گل کرده ، شهد را شناسایی می کند .

زنبور عسل نوزادان خود را اعم از تخم و شفيره درمحدوده ای کروی شكل در کلونی می پروراند . این محدوده را فضاي پرورشي می نامند . معمولاً ملكه اولین تخم را در وسط اين فضا می گذارد و به صورت شعاعي از آن دور مي گردد . به بيان ديگر، بزرگ ترين نوزاد از نظر سنی در وسط اين كره قرار دارد و جوان ترين آنها در قاب هاي كناری است  .
به طورمعمول حرارت داخل كندو جهت پرورش نوزادان درحد 33 درجه ی سانتی گراد حفظ می شود . رطوبت مورد نياز هم بين40 تا 50 درصد متغير است . از نظر زیست شناسی ، زنبور عسل اجتماعی ترین جانور موجود است . بنابراین  نحوه ی ارتباط بین اعضای آن می تواند از اهمیت بسیاری برخوردار باشد .زنبور عسل بیشتر مفاهیم را با رقص و نیز ترشحی به نام « فرومون» به  اعضای جمعیت خود منتقل می کند ..

2- وظایف زنبور ملکه:

زنبور ملکه فقط یک وظیفه دارد که آن هم تخم ریزی و به وجود آوردن زنبورهای جوان می باشد.


3- وظایف زنبوران نر:
زنبوران نر در کندو یک وظیفه بر عهده دارند و آن هم جفت گیری با ملکه و بارور نمودن آن می باشد.

روش تولید تخم زنبورهای نر و ماده در کندو به وسیله ملکه:
زنبور ملکه در طول عمر خود فقط یکبار جفت گیری می کند ملکه جوان بعد از بلوغ که معمولاً 5-10 روز پس از تولدش صورت می گیرد در یک روز آفتابی گرم و بدون باد بعد از ظهر برای جفت گیری از کندو خارج می­شود .در زمان جفت گیری نر های زنبورستان در محلی از فضای زنبورستان تجمع می کنند که آن منطقه را منطقه تجمع نرها می نامند.
ملکه با استفاده از فرومن نرها که در فضا پخش می شود به این محل نزدیک می شود دراین زمان نرها نیز با استفاده از فرومن ملکه به سوی آن جلب می شوند و حین پرواز قویترین نرها که بتوانند خود را به ملکه برسانند با ملکه جفت گیری می کنند.این عمل در ارتفاع 5-10 متری معمولاً روی پوشش های گیاهی و مراتع و مزارع صورت می گیرد.مدت این پرواز حدود 30 دقیقه می باشد.
دراین پرواز ملکه حدوداً با 7-10 زنبور نر جفت گیری می کند و به اندازه کافی از این زنبورها اسپرم دریافت می کند و در طول عمر خود از آنها برای تخم ریزی استفاده می کند.

زنبور ملکه 2-4 روز پس از جفت گیری می تواند تخم ریزی کند ملکه زنبور عسل یک حشره بکرزای اختیاری است به عبارت دیگر ملکه می­تواند به طور اختیاری تخم های هاپلوئید که به زنبور نر تبدیل می شوند تولید کرده و در سلولهای شان قرار دهد.
 در زنبور عسل معمولاً تخم هایی که دارای اسپرم است و عمل لقاح روی آنها صورت می گيرد ،
n2 کروموزومی(دیپلوئید) شده و به زنبور ماده تبدیل می­شوند . تخم هایی هم که عمل لقاح روی آنها صورت نگرفته ، n کروموزومی و به زنبور نرتبدیل می شوند . تخم زنبور عسل  از پوسته ی خارجی، سفیده و زرده تشکیل شده و هسته در داخل زرده قرار دارد
تخم بعد از سه روز به لارو تبدیل می شود . بدن لارو دو قسمتی است
 و از سـرسـینه و شـکم تشکیل شده است. مرحله ی لاروی از روز سوم
 تخم گذاری شروع می شود و تا شش روز ادامه می یابد .تنها هدف این
 مرحله ، خوردن و بزرگ تر شدن است . بنابراین قسمت اعظم بدن از یک لوله ی گوارشی تشکیل شده که انتهای آن بسته است.

مرحله ی پیش شفیرگی بعد از مرحله ی لاروی و قبل از مرحله ی شفیرگی قرار دارد و مدت آن دو روز است . در پیش شفیرگی که زنبورهنوز به شکل لارو است ، یک مرحله پوست اندازی صورت می گیرد و انتهای لوله ی گوارشی باز می شود   . غدد ابریشمی که بعداً به غدد بزاقی تبدیل می شود  در آخرین مرحله ی لاروی رشد می کند . این غدد در پیش شفیرگی شروع به ترشح ابریشم  می کند . در دو روزی که پیش شفیرگی طول می کشد ، در حجره بسته است .
مرحله ی بعد ، مرحله ی شفیرگی است. مشخصه ی این مرحله نمو و تمایز است . در اوایل این مرحله چشم ها سفید است . پاها، بال ها، ضمائم دهاني و آنتن در این مرحله شروع به رشد می کنند .

بچه کندو  : (تقسیم جمعیت های بالغ و مهاجرت قسمت های دختری یا
 بچه کندوها به آشیانه های جدید) .
هر بچه کندو یک ملکه ی بارور دارد وحدود بیست و پنج تا هشتاد درصد کلونی اصلی را تشکیل می دهد . به طورمعمول ، کارگران جوان وبیشتر زنبورهاي نر در کلونی اصلی می مانند . چند حجره ی پرورش ملکه نیز در این کلونی وجود دارد .به طور معمول ، پس از چند روز یکی از این ملکه ها بر سایر ملکه ها غلبه کرده ،جانشین ملکه ی مادر می شود .
 همچنین ممکن است ، پس از خروج ملكه مادربا جمعيت اول یک یا چند بچه کندوی دیگر نیز از کندو خارج شوند و هر یک کلونی جدیدی تشکیل  دهند . به این بچه کندوهای بعدی که ملکه ی باکره و جمعیت کمتری دارند پس بچه گفته می شود .                                                          

پدیده ی تولید مثل کلونی مانند سایر رفتارها ی زنبورعسل
 تحت تأثیر فرومون هایی است که زنبورها ترشح می کنند .
 دراصل دو عامل باعث آغاز این روند خواهد شد :
1 - ازدحام بیش از حد جمعیت در داخل کندو ؛ به ویژه روی قاب های پرورش نوزاد
2 - پیری ، از کار افتادگی و یا از دست رفتن ملکه اصولاً برای حفظ و انسجام یک کلونی ، تولید و پخش ماده ای به اسم ماده ی  ملکه که از غدد تحت فکی ملکه ترشح می شود در بین کارگران لازم است . هنگامی که ملکه بیش از یک سال داشته باشد ، تولید این ماده کاهش می یابد . همچنین ، اگر تعداد کارگران کلونی بیش از حد افزایش یابد و یا هر عامل دیگری باعث تجمع کارگران بیکار در گوشه ای از کندو گردد ، این ماده کمتر به آن قسمت از جمعیت می رسد .همین مسأله باعث می شود که تولید مثل کلونی آغاز شده وکارگران ،حجره های   پرورش ملکه را بسازند .

به طور معمول ، ملکه ی مادر همزمان با بستن در اولین حجره ی ملکه يعني  9 روز پس از تخم گزاري داخل آن ،از کلونی خارج می شود .حدود یک هفته بعد ، اولین ملکه ی دختر با اتمام دوران شفیرگی از حجره ی خود خارج و پس ازغلبه بردیگر ملکه های باکره ،جانشین ملکه ی مادرمی گردد. ممکن است اولین ملکه ی باکره 8الی 9 روز پس از خروج ملکه ي مادر در صورتی که ازدحام کارگران در کلونی اصلی کم نشده باشد ايجاد  پس بچه کند .
معمولاً اولین پس بچه ی ملکه ي باکره ازاولین بچه کندو کوچک تر
می باشد ؛ اما درمدت زمانی کمتر از یک سال ، بسیار بزرگ خواهد شد .امکان دارد 3 الی 4 روز بعد کلونی  مادر دوباره پس بچه بدهد و حتی ممکن است هر روز بچه کندوهای کوچک را خارج کند تا زمانی که علل بچه کندو توسط  زنبوردار کنترل و یا خودبه خود متوقف شود . تعداد این بچه ها به گونه ، نژاد و شرایط محیطی زنبورستان بستگی دارد . سرانجام ، در کندوی اصلی یک ملکه جانشین مادر خود می شود .

تغذیه
مواد مغذی مورد نیاز زنبور عسل
 همانند اکثرجانوران شامل گروه های
 غذایی آب، کربوهیدرات، چربی،
پروتئین، ویتامین ها ومواد معدنی 
می باشد .  این مواد بیشتر از دو منبع
 شهد و گرده ی گل ها تأمین می شود . شهد عمدتاً کربوهیدرات و گرده سایر موادّ مغذی را برای زنبور عسل تأمین می کند . ملکه در کلونی ازسایرزنبورها مستثناست ؛زيرا در طول عمر خود از دوره ی لاروی تا پايان عمر از ژله ی رویال تغذیه می کند؛ در حالی که زنبور کارگر و نر تنها در سه روز اول لاروی از اين ماده ی ارزشمند تغذیه می کنند.

اصول زنبورداری
در زنبورداری اصول اولیه ای وجود دارد که یک زنبوردار ماهر باید آنها را بداند این اصول عبارتند از :
 1- زنبورهای عسلی که عسل دانشان با عسل پر شده ، هرگز تمایلی به حمله کردن از خود نشان نمی دهند .
2 - با تحریک کردن زنبورهای عسل برای پذیرفتن شربت ، آنها همیشه آرام تربیت می شوند.
3 - هنگامی که زنبورهای عسل با دود ، صدای بلند یا ضربه برکندوهایشان وحشت زده می شوند ، بیشتر تمایلشان را به نیش زدن ازدست می دهند .
4 - زنبورهای عسل از حرکات سریع در اطراف کندویشان بیزارند ، مخصوصاً هر حرکتی که شان هایشان را تکان دهد .
5 - زنبورها ازبوهای آزاردهنده ی عرق حیوانات وهوای تنفسی بد بوی انسان ها تنفر دارند .
6 - زنبوردار همه ی سودش را از ذخایر جمعیت هایش به دست می آورد که این ذخایر در اوایل بهار زیاد و سالم است .

7 - در مناطقی که منابع گیاهی فقط برای دوره زمانی کوتاهی ، زیاد است ، بیشترین محصول عسل به وسیله ی توسعه ی ملایم جمعیت ها تأمین می شود .
8 - توسعه ی تدريجي کلونی ها درهریک از فصل ها  و دریک مدت طولانی ، بهترین ، ایمن ترین و ارزان ترین شیوه ی مدیریت زنبورداری است .
9 - کلونی هایی که ملکه ی خود را ازدست داده اند ، به وسیله ی حشرات موذی یا زنبورهای غارتگر ازبين ميرود .
10 - تکثیر کلونی ها باید به فصلی که
 زنبورها عسل را ذخیره می کنند ، محدود شود
 و هنگامی که منابع گیاهی کمیاب است ، باید
بیشترین تمهیدات جهت پیشگیری از غارت به کار گرفته شود .

لوازم زنبورداری
کلاه توری :
برای جلوگیری از آسيب نیش زنبورها مورد
 استفاده قرار می گيرد.
دستکش:
در شروع کار زنبورداری بهتر است از نوع
 چرمی با آستین پارچه ای باشد ؛ اما زنبوردارهاي
حرفه اي ترجيح مي دهند از آن استفاده نكنند .

دودی :
 وسیله ای است که به هنگام بازديد ازکندو
برای آرام کردن زنبورها استفاده می شود . با
 توليد دود و پخش آن روي جمعيت ، زنبورها  كمتر نيش می زنند .

اهرم :
 وسیله ای است که برای جدا کردن قاب ها از هم ، برداشتن سقف يا سر کندو و خارج کردن قاب ها از کندو به کار می رود .ازاين وسیله می توان برای تراشیدن موم و بره موم اضافی چسبیده به دیواره ی کندو نيز استفاده كرد .

برس:
 وسیله ای برای ریختن زنبورها از روی قاب به داخل
کندو ست. به جای برس می توان از پر مرغ  یا پرغاز
هم استفاده کرد.
چنگال:
 شبیه چنگال غذاخوری است، فقط تعداد دندانه هابیشتر و نوک آن هاهم تیز ترمی باشد . از آن برای برداشتن موم سرحجره هاي شان عسل ، استفاده  می شود.
دستگاه اكستراتور:
وسیله ای است که با کمک نیروی
 گریز از مرکز، موم را از عسل
جدا می کند. این دستگاه انواع
مختلفی دارد .

استقرارزنبورستان
یکی از ویژگی های خوب زنبورداری نیاز کم آن به مقدار زمین است . محل استقرار درصورت امکان باید مسطح و از جریان باد ، جاده های پر تردد ، کابل های فشار قوی و منابع آلوده کننده ی صوتی و محیطی و محل زندگی انسان دور باشد و از نظر آفات و شکارچیان طبیعی و سرقت ها نیزامنیت مناسب را داشته باشد .محل استقرار زنبورستان باید درنزدیکی یک منبع آب سالم باشد .
چنانچه زنبورستان در محیط شهری و نزدیک
به مناطق مسکونی مستقر گردد ، باید با تور و
یا حفاظ هایی مانند شمشاد و غیره  به ارتفاع حداقل
5/2 متر محصور گردد .کندوهای زنبورستان باید
 رنگ های متفاوت داشته باشند در چند ردیف و پشت
به باد غالب منطقه ودرصورت امکان به طرف
جنوب شرق  قرار داده شوند .

قاب دادن
به طور معمول در مناطقی که اوج جریان شهد
وجود دارد ، اضافه کردن دو قاب پايه مومي در
هرهفته ، لازم است. اين کار به منظور جبران
 کمبود فضا برای ذخيره ی عسل و تخم ريزی ملکه انجام می گيرد . اگردر کندو جايي برای تخم ريزی يا ذخيره ی عسل وجود نداشته باشد ، زنبور وحشی بافی می کند . اضافه کردن قاب ،فضای لازم را در اختيار زنبور می گذارد و از مشکلات کار با کندو می کاهد. اضافه کردن طبق همراه با قاب نيز، ازراه های افزايش فضا ست. قاب ها را باید به تدریج به کندو اضافه کرد . هرگز نباید بیشتر از دو قاب از زنبور جلو افتاد. هم چنين بهتر است قاب را بین فضای پرورش و عسل قرار دهیم .

طبق دادن
هر كندو ده قاب گنجايش دارد وبراي
دادن قاب يازدهم به بعد به طبق نياز
است. يك كلونی معمولي براي پرورش
 نوزادان خود به طور معمول حداكثر
 به ده قاب نياز دارد ؛ بنابراين طبق
دادن بیشتر به منظور برداشت عسل
است. در ایران از طبق دوم به بالا ؛
 ولی در کشورهای پیش رفته از طبق
سوم به بعد را برای برداشت محصول در نظر می گيرند و مقدار زيادي از محصول را براي خود كلوني و زمستان گذراني آن باقي مي گذارند. در مورد افزايش طبق حدی وجود ندارد ؛ ولی به طور معمول از پنج طبق بیشتر استفاده نمی شود.

ادغام کردن
هدف اصلی از ادغام یا تلفیق دو کلونی ،
 تقویت و جلوگیری از نابودی کندوهاست.
اگر کلونی ضعيف را ادغام نکنیم ، به دلیل
نبود ذخایر غذایی و همچنین هجوم بیماری ها
 آن را از دست خواهیم داد .در ادغام دو کندو
 باید کلونی ضعیف تر را متحرک و کلونی قوی تر را ثابت در نظر بگیریم . برای ادغام دو کندو ابتدا درِ کندوي قوي را برمی داریم . سپس اگر پنجره ی ملکه هم وجود داشت ، آن را هم بر می داریم و روزنامه ای روی قاب ها می گذاریم. آن گاه طبق جدید را روی کندو قرار می دهيم و داخل آن مقداری غذا می گذاریم تا بوی غذا متصاعد شود.پس ازحذف ملكه ، قاب های کندوی ضعیف را درون طبق جدید می گذاریم . سرانجام روی روزنامه چند سوراخ ايجاد می کنيم  تا از این طريق دو کلونی به بوی هم و بوی ملکه آشنا شوند.

تقسيم كلوني
  کلونی تحت  تأثير  فراواني شهد و گرده ، با افزايش  جمعيّت مواجه مي شود . بنابراین برحسب غرايز طبيعی وبه علّت كمبود فضا ، بچه مي دهد .تقسيم  كلوني (تكثير  مصنوعي ) از بچه دادن طبيعي جلوگیری می کند . اولین فایده ی اين كار انتخاب نژاد با صفات مطلوب است . دومین فایده ی آن کنترل ، مدیریت و نظارت دايمی بر رشد  جمعيت ها می باشد .
ساده ترین روش در تقسيم  كلوني که به طور معمول بر روی کلونی های قوی صورت می گیرد ، تقسیم قاب های یک کندو و برداشتن و انتقال نصف آنها به کندوی جدید است . این تقسیم باید به صورتی باشد که در کندوی مادر ، علاوه بر ملکه ی قدیمی ، کارگران مزرعه ، نصف قاب های نوزاد و مقداری عسل و گرده وجود داشته باشد .

معرفی ملکه به کلونی
بهترین زمان برای معرفی ملکه به کلونی اول بهار است ؛ زيراجمعيّت ها بيش از هر زمان ديگری آمادگی پذيرش ملکه  جديد را دارند. جا به جایی و معشرفی ملکه باید با قفس صورت
بگیرد .  قفس هاي  ملكه  بر اين  اساس
طراحی می شوند  كه آزاد سازي و ورود
 ملكه به كلوني مدتي حدود  تا 72 ساعت
 به طول بينجامد تا كارگران در اين مدت 
به  بوي ملكه جديد عادت كنند .
 بد­ين منظور فقط یک طرف قفس معرفي
 ملکه باز و طرف دیگر بسته است .

مدیریت و پیشگیری از بچه کندو:

در زنبورداری یک اصل مهم وجود دارد و
 آن این است که یک کندوی بزرگ همیشه
محصول بیشتری نسبت به دو کندوی مشتق
شده از خودش تولید می کند ؛ برای مثال اگر
 کندویی که ده قاب دارد به دو کندو که هریک
5 قاب دارد تقسیم شود ، محصول این دو کندو نسبت به قبل از تقسیم کمتر خواهد شد . بنابراین زنبوردار باید تا حد امکان از تقسیم بی دلیل کلونی های خود چه این تقسیم  طبیعی باشد چه مصنوعی جلوگیری نمایید.

جهت پیشگیری از بچه کندو باید از شرایطی که
منجر به ایجاد آن می شود اجتناب نمود . همان گونه
که در تولید مثل بیان شد ، دو علت عمده در این امر
مؤثرند :
1 - سن ملکه    
2 - تجمع و ازدحام  زنبورهای کارگر  بر روی
 قاب های پرورش نوزاد . (فضای پرورشی)
این دو مورد در روش های کنترلی نیز به عنوان
ابزارهایی مهم ،مورد استفاده ی زنبوردار می باشد.
با افزایش سن ملکه ،تولید فرومون مخصوص آن که مهم ترین عامل حفظ انسجام کلونی است به تدریج کاهش می یابد . بنابراین ملکه ی کلونی باید جوان باشد و تا حد امکان بیش از دو سال نگهداری نشود . اصولاً احتمال ایجاد بچه کندو توسط ملکه های کمتر از یک سال بسیار پایین است .

زنبوردار می تواند جهت پیشگیری از ازدحام جمعیت در کلونی کارهای متفاوتی انجام دهد که بدین قرار است :
1 - حذف شان های نامناسب  و دارای حجره هاي نر ، این شان ها باعث تولید بیش از حد زنبورهای نر و تجمع آنان در منطقه ي پرورش نوزاد می گردد.
2 - توزیع قاب های پرورش نوزاد در طبقه های کندو ، آن هم در فصلی که تولید مثل زنبور عسل متداول است . این زمان به طور معمول ، اوایل بهار می باشد .
3 - طبق دادن در زمان مناسب :
 اولین طبق باید قبل از ایجاد خوشه ی زنبورها در اطراف فضای پرورشی قرار داده شود .  بهتر است که همیشه از نظر فضای کندو چند قاب وحداکثر یک طبق از کلونی جلو باشید . مشکل این مورد این است که احتمال دارد در آب و هوای متغیر بهار، نوزادان به دلیل عدم توانایی کلونی در حفظ درجه حرارت مناسب سرما بخورند  .

گرفتن بچه کندو 
جمع آوری بچه کندو کار بسیار راحتی می باشد ؛ به
 شرط آن که به دو نکته توجه كنيم :   اکثر زنبورهای
 بچه کندو آرام هستند .پس می توان به راحتی روی آنها
کار کرد و آنها را به کندو منتقل نمود . .  بچه کندو و
 به ویژه پیش بچه ها ،در فاصله ي کمی و به طورمعمول تا 50 متری از کندوی مادر بر روی شاخه های درختان در ارتفاع حدود 2 تا 8 متری مستقر شده ، به صورت خوشه ای از شاخه آویزان می شوند . روشی ساده برای گرفتن بچه کندو این است که یک جعبه ی خالی کندو زیر خوشه ی زنبورها قرار دهیم . سپس ، ناگهان به شاخه ضربه بزنیم . دراین حالت خوشه ی زنبورها به راحتی به داخل کندو می ریزد. حال، در کندو را گذاشته و آن را در فاصله ی 3 متری ازخوشه قرار می دهیم.  درپایان، درکندو را روی آن قرارمی دهیم وبه منظوربرگشت زنبورهای  متفرقه  حداقل 2 تا 3 ساعت  کندو را در  آن محل نگه می داریم این نکته را نباید فراموش کرد که کندوی گرفته شده باید پر از شان خالی و چند پایه ی مومی باشد ؛ زیرا زنبورهای بچه کندو علاقه ی وافری به موم بافی دارند .

زمستان گذرانی

واﮊه ی زمستان گذرانی در زنبورداری ،
عبارت است ازتمام آن چیزهایی که یک
زنبوردار باید برای اطمینان از بقای
کلونی هایش با بیشترین جمعیت و
کمترین مصرف غذا انجام دهد
 به طور کلی سه عامل در زمستان گذرانی اهمیت دارد :

1- زنبورهای  جوان    2- غذای خوب و کافی   3- حفاظت

نکات
1 - در قرآن كريم يك سوره به نام زنبور عسل آمده ودر دو آيه اشاره ي مستقيم به آن شده است  .
2 - علت اصلی رطوبت داخل کندو درزمستان ، مصرف عسل است.
3 - مصرف یک کیلو گرم عسل ،یک لیتر آب تولید می کند .
4 - بعد از عسل ، موم مهم ترین فرآورده ی زنبور عسل به شمار می آید .
5 - مهم ترین غذایی که زنبور برای رشد به آن نیاز دارد گرده است .
6 - قطر دانه های گرده حدود 5/2 تا 350 میکرون است .
7 - مقدار مصرف گرده ی یک کلونی در سال ، حدود 25 تا 35 کیلوگرم است .

8 - به طورمعمول زنبورهایی که به جمع آوری گرده مشغول هستند گاهی شهد نیز جمع آوری می کنند ؛ ولی عکس این حالت دیده نمی شود .
9- ذخیره کردن گرده ی گل فقط  درحجره های کارگر صورت می گیرد ؛ ولی در مورد عسل این طور نیست .
10- در سبد گرده ممکن است چند نوع گرده مشاهده شود ؛ ولی درعسل دان فقط یک نوع عسل است .
11- گران ترین عسل جهان عسلی است که در سواحل دریای سیاه ترکیه تولید می شود و  هر کیلو حدود 250 دلار به فروش می رسد .
12- ﮊله ی رویال موجود در حجره های کارگر مرغوبیت کمتری نسبت به ﮊله ی رویال حجره های ملکه دارد .
13- عسل تنها ماده غذايی است که در ارزیابی كيفي و استانداردهای آن ، آزمایش میکروبی وجود ندارد .
14 - قاره ی آفریقا رکورد دار تولید موم در جهان است .

- کانـادا بـا تولید میانگین 55 کیلو عسـل به ازای هـر کنـدو در سـال ، در این زمینه رکورد داراست .
16- میانگین تولید عسل به ازای هر کندو در ایران 10کیلو است  و در جهان8 کیلو می باشد .
17- ایران از نظر تولید عسل در مقام یازدهم و از نظر تعداد کندو در مقام نهم جهانی قرار دارد .
18- زنبور، نوزادان را در دمای 5/33 درجه ی سانتی گراد در داخل کندو پرورش می دهد .
19 - ازحرارت  34-39 درجه ی سانتی گراد جهت سرد کردن کندو اقدام می شودو در زمان تهویه ی کندو،آب زیادی توسط كارگران  به داخل کندو وارد می شود .
20 - بهترین دما برای فعالیت زنبور، دمای بین 16-32 درجه ی سانتی گراد است .
21 - فعالیت زنبور در دمای 10 درجه ی سانتی گراد شروع می شود

22 - زنبور در حرارت کمتراز8 درجه فعالیتی ازخود نشان نمی دهد.
23 -  قدرت درک تغییر درجه حرارت در زنبور10 برابر انسان است .(این قدرت در انسان 2 درجه سانتيگراد است .)
24 - آنتن در زنبور کارگر عمدتاً به منظور یافتن گل و در ملکه برای درک وضع تخم ریزی مورد استفاده قرار می گیرد .
25 - زنبور عسل  16 زوج کروموزوم دارد  .
26 - در نهمین روز پس از تخم ریزی ،پنجمین و آخرین پوست اندازی دوران لاروی صورت می گیرد . در این مرحله سینه و شکم به طور کامل نمایان است .
27- لارو زنبور عسل در غذاي خود غوطه ور است ؛ بنابر اين تا پايان دوره ي لاروي كه انتهاي روده به مخرج وصل مي شود مدفوع نمي كند

28- میزان تخم ریزی ملکه در روز، حداکثر حدود 3000 تخم است ، که این میزان هم وزن خود ملکه است و علت آن تغذیه ی منحصربه فرد ملکه است . این موضوع در جهان جانوران یک رکورد محسوب می شود .
29 - تخم درون حجره ی ملکه با تخم درون حجره های کارگر فرقی ندارد .
30-ملکه درهفتمین روزخروج ازحجره برای جفت گیری آماده میشود  31 - مدت زمان جفت گیری حدود 10 تا 30 دقیقه است .
32 - تخم ریزی ملکه 2 یا 3 روز بعد از جفت گیری شروع می شود و حداکثر این زمان یازده روز است.
33 - جفت گیری ملکه فقط برای یک بار در طول عمر صورت می گیرد و اسپرم دریافتی تا حدود 6 سال در کیسه ی اسپرم ملکه به صورت سالم و نیمه فعال باقی می ماند . این موضوع یکی از شگفتی های زندگی زنبور عسل و از موارد استثنایی حیات جانوران است .

34-    در زنبور عسل ، متابولیسم دوران لاروی به گونه ای است که دفع مدفوع وجود ندارد .
35 - دو ملكه ي خواهر نمی توانند با هم ، همزیستی کنند ؛ ولی ملكه هاي مادر و دختر براي مدتي می توانند .
36 - فرق لارو ملکه و لارو کارگر در مصرف ﮊله ی رویال و تغذیه ی آنهاست .
37 - کندو باید حداقل 15 تا 20 سانتی متر از زمین فاصله داشته باشد تا اولاً رطوبت را از زمین نگیرد و ثانیاً با آمدن برف ، دریچه ی پرواز بسته نشود . برای جلوگیری از ورود آب باران به داخل کندو ، کندو باید کمی به سمت جلو مایل باشد .
38 - در موقع قرار دادن بچه کندو به داخل کندو، درصورت امکان حداقل یک قاب لارو ، درون کندو قرار دهید .
39 - ارتفاع دریچه ی پرواز 7 میلی متر است .
40 - زنبور نر فاقد نیش ، سبد گرده ، غدد مولد موم و خرطوم کامل است . جثه ی زنبور نر نسبت به زنبورهای کارگر ، بزرگتر است .

41- پرواز آشنایی  با محیط  از سن یک هفتگی پس از خارج شدن از حجره شروع می شود .
42- حـجره هـای شـان ها بر حسب اندازه به دو گروه  کارگری و نـر تقسیم می شود . ملکه بـا اندازه گیری اختلاف  5/1 میلی متری بین آنها انتخاب می کند که تخم نر بگذارد یا کارگر .
43 - زنبور ملکه ، شکمی بلند وکشیده دارد . بال های آن نسبت به شکم کوتاه است و فاقد غدد مولد موم وسبد گرده می باشد .
44 - زنبور در شب پرواز نمی کند و مانند مورچه حرکت می کند .
45 - زنبور عسل برای نیش زدن نیاز دارد شکم خود را 90 درجه بچرخاند . بنا بر اين زنبورهاي بچه كندو و زنبور برگشتي از مزرعه بدليل پر بودن شكم اين امكان را ندارند .
46 - در انتخاب محل کندوی جدید (بچه کندو) نوعی سیستم رای گیری در کلونی حاکم است ؛ بدین معنی که محل هایی که بیشترین رقص در مورد آنها صورت می گیرد ، انتخاب می شوند .

47 - ملکه هیچ موقع از نیش خود به جز در مقابله با رقبا استفاده نمی کند ؛ زیرا هم شکم او  پر است و هم نیاز نیست در جایی که کارگران هستند از نیش خود استفاده کند . بعلاوه کلونی با وجود ملکه برپاست ودر صورت اضطرار، اگر از نیش خود استفاده کند ، به دلیل نداشتن خارهای وارونه روی نیش نخواهد مرد .
48 - ملکه تنها عضوی از کلونی است که در کندو دفع مدفوع دارد . این مدفوع بلافاصله توسط پرستاران به خارج کندو منتقل می شود . این موضوع رابطه ی تنگاتنگی با امنیت کلونی دارد . زنبور نر و کارگر مدفوع خود را خارج از کندو دفع می کنند . این دو زنبور حتی قادرند در زمستان یا در شرایط بد اقلیمی ، مدفوع خود را تا 6 ماه نگه دارند .
49 - در زمان تکثیر کلونی ، علایم و نشانه های مسیر برگشتی به کندوی مادر ، درعرض چند دقیقه از حافظه ی زنبورهای همراه بچه کندو پاک شده ، علایم مکان جدید جایگزین می گردد.
50 - دو مشکل بزرگ صنعت زنبورداری در سطح جهان ، یکی بچه کندو و دیگری زمستان گذرانی در مناطقی غیر از استوا ست .

برگرفته از :تحقیق دوست خوبم آقای حسین خلیفه

+ نوشته شده در  شنبه سی ام مرداد 1389ساعت 14:25  توسط بهمن نجیده  |